“`html

Otomatik Şok Cihazları Artık Kamuya Açık Alanlarda Zorunlu Olacak

Kısa adı AED olan taşınabilir otomatik defibrilatörler, önümüzdeki yıldan itibaren spor tesisleri, benzin istasyonları, kent meydanları, alışveriş merkezleri (AVM’ler), havalimanları, terminaller, festival ve miting alanları ile öğrenci yurtları gibi yoğun kalabalıkların bulunduğu yerlerde bulundurulmak zorunda kalacak. Bu cihazların 2026 yılı itibarıyla büyük tesislerde, 2028’den itibaren de benzin istasyonlarında yer alması bekleniyor.

Bu gelişme, acil durumlarda erken müdahaleyle birçok hayatın kurtarılmasına olanak tanıyacak. Ani kalp durması durumunda, ilk 3-5 dakika içerisinde yapılan müdahaleler, hayatta kalma şansını üç kat daha artırabilir.

Halka açık alanlarda yer alacak bu otomatik şok cihazlarının kimler tarafından kullanılabileceği merak ediliyor?

Cihazın herkes tarafından kullanılabilir olması için tasarlandı mı?

Yanlış kullanım durumunda neler olabilir?

Hastanın hayatını kurtarma çabasındayken kalbine zarar verme olasılığı var mı?

Bu cihazların konulacağı alanlar yeterli mi?

Bu cihazların yaygınlaştırılması, ambulansın gelmesi beklenirken zaman kaybını nasıl etkiler?

Bu fırsatlarla ilgili olarak, otomatik şok cihazlarının ve sağlık personeli dışındaki kullanıcıların riskleri ve avantajları Kardiyoloji ve Elektrofizyoloji Uzmanı Prof. Dr. Sabri Demircan ile detaylı olarak ele alındı.

Bu cihazlar dünya genelinde hangi ülkelerde kullanılmakta?

Prof. Dr. Sabri Demircan: Otomatik Eksternal Defibrilatörler (AED), uzun zamandır ABD, Kanada, Japonya, Fransa, Almanya, İngiltere, Singapur ve Avustralya gibi birçok ülkede halka açık yerlerde mevcut. Bu ülkelerde havaalanları, tren istasyonları, alışveriş merkezleri, spor salonları ve konser alanları gibi yoğun kalabalık alanlarda kolay erişim için yerleştirilmiş durumda.

Türkiye’de bazı hastaneler ve özel kuruluşlarda bulunsa da, sağlık personeli dışındaki bireyler için kullanımı şu ana kadar yasal olarak yaygın değildi. Ancak yeni düzenleme bu konuda önemli bir adım teşkil edecek.

SES YARDIMIYLA YÖNLENDİRİYOR

Bu cihazların çalışma prensibi nedir?

Sabri Demircan: AED cihazları, kalp durması sonucunda meydana gelen ventriküler taşikardi veya ventriküler fibrilasyon gibi tehlikeli kalp ritim bozukluklarını tespit eder. Cihaz, kalbe elektrik şoku göndererek normal ritmi yeniden başlatmayı amaçlar.

AED açıldığında, kullanıcılara sesli komutlarla rehberlik eder. Kullanıcı, cihaz üzerinde bulunan iki yapışkan pedi hastanın göğsüne yerleştirir. Cihaz, kalp ritmini analiz ederek ihtiyaç halinde otomatik olarak ya da onay sonrasında şoku uygular. Cihaz daha sonra ritmi izlemeye devam eder.

Taslak yönetmeliğine göre, bu cihazların takibinin ve veri akışının sağlanması için ulusal bir kayıt sistemi kurulacak. Kullanımda, nüfus yoğunluğu dikkate alınarak yerleşim planları düzenlenecek. Bu cihazları sağlık personeli kullanabileceği gibi, olay yerindeki teknik bilgi sahibi ‘kurtarıcı’ olarak adlandırılan kişiler de kullanma yetkisine sahip olacak.

CİHAZLAR HERKES TARAFINDAN KULLANILABİLİR

Bu cihazları herkes kullanabilir mi, yoksa sadece eğitimli bireyler mi müdahale edebilecek?

Sabri Demircan: AED’lerin en temel avantajı, herkes tarafından kullanılabilir olmalarıdır. Tıbbi bildirim gerektirmez. Cihazın yönlendirmeleri kapsamında, ilk yardım eğitimi almamış bir kişi bile kısa süre içerisinde doğru adımları takip edebilir.

Ancak, temel yaşam desteği (CPR) eğitimi almış olanlar veya sağlık profesyonelleri, cihazı daha etkin şekilde kullanma konusunda avantaj bulabilirler.

AMBULANS GELMEDEN ÖNCEKİ DAKİKALAR HAYATİ DEĞER TAŞIYOR

Kullanmak için tıbbi bilgi gerekli mi?

Sabri Demircan: Hayır, böyle bir şart yok. Cihaz, acil durumlarda herkesin kullanmasını mümkün kılacak şekilde tasarlanmıştır. Açıldığında Türkçe sesli komutlar vererek, ne yapılması gerektiğini adım adım anlatır.

Bu sayede olay yerindeki herhangi bir kişi, talimatlara uyarak cihazı rahatlıkla kullanabilir. Böylece ambulansın ulaşmadığı ilk dakikalarda hayat kurtarıcı bir müdahale söz konusu olabilir.

Yanlış kullanım riski var mı?

Sabri Demircan: AED cihazları, otomatik ritim analizi gerçekleştirir. Yani, cihaz, kalbin şok gerektirip gerektirmediğine dair kendisi bir değerlendirme yapar. Şok verilmesi gereken bir durum yoksa, kullanıcıya şok yapmasını engeller.

Bu özellik, yanlış başlangıç veya yanlış kişiye şok verilmesi riskini önemli ölçüde azaltır. Doğru şartlarda kullanıldığında, kalbe zarar verme olasılığı son derece düşüktür.

İLK ÜÇ DAKİKADA MÜDAHALE YAPILIRSA HAYATTA KALMA ORANI %70’E ÇIKABİLİYOR

Bu cihazlar hayatta kalma oranını nasıl etkiliyor?

Sabri Demircan: Ani kalp durmalarında en kritik unsur zamandır. Bu durum, beyin ve kalp dokusunun birkaç dakika içerisinde geri dönüşü olmayan hasarlara uğramaya başlaması demektir.

Yapılan araştırmalara göre, ilk 3 dakika içerisinde AED ile yapılan müdahale sonucunda hayatta kalma oranı %70’e kadar yükselebiliyor. Müdahale geciktikçe bu oran ise hızla düşmektedir.

AED olmayan toplumlarda ani kalp durması durumunda yaşama oranı %1-3 civarındayken, AED’nin yaygın kullanıldığı ülkelerde bu oran %10’un üzerine çıkmaktadır.

Cihazların yerleştirileceği alanlar yeterli midir?

Sabri Demircan: Mevcut plana göre, cihazların ilk etapta yer alacağı alanlar şunlardır:

• Havaalanları ve sivil şehir uçakları
• Kamu ve özel spor tesisleri
• Fitness merkezleri
• Alışveriş merkezleri
• Kent merkezleri
• Yolcu terminalleri
• 500’den fazla çalışanı olan işletmeler
• Öğrenci yurtları
• Festival ve miting alanları

Bu yerler başlangıç için çok önemli. Ancak, okullar ve üniversiteler gibi genç nüfusun yoğun olduğu yerlerin de bu listeye eklenmesi büyük bir fark yaratabilir. Erken müdahale olanakları, her yaş grubunda hayat kurtarabilir.

BİRİNCİ DAKİKALAR HAYATİ ÖNEM ARZ EDİYOR

Ambulans beklerken geçen süre fark yaratabilir mi?

Sabri Demircan: Kesinlikle. Türkiye’de ambulansın ulaşma süresi genellikle 8-10 dakika sürüyor. Oysa ani kalp durması sonrası ilk 3-5 dakika, kritik öneme sahip anlar. AED’nin mevcut olduğu bir ortamda, olay yerindeki bir vatandaşın müdahalesi, ambulans gelmeden önce kan dolaşımını yeniden başlatabilir. Bu durum, yaşam şansını artıracak ve organ hasarını önleyebilecektir.

Özellikle AED’nin yaygın olarak kullanıldığı ülkelerde, ani kalp durması sonrasında hayatta kalma oranlarının neredeyse on kat arttığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

“`